Ιανουάριος 2025. Καθώς είμαστε στον αέρα του Radioalchemy παρέα με τον Αγαμέμνονα Μητροβγένη και τους Commuter, βλέπουμε ξαφνικά την είδηση του θανάτου του σπουδαίου David Lynch. Ήταν δεδομένο ότι κάτι τέτοιο επηρέασε και εμένα και τον φίλο και συμπαραγωγό μου μιας και ο Αμερικάνος αποτελεί και για τους δύο έναν από τους αγαπημένους μας σκηνοθέτες.
Έτσι λοιπόν πήραμε την απόφαση να ξαναδούμε όλες τις ταινίες του και να τις παρουσιάσουμε μέσα στο 2026 σε ένα μεγάλο podcast-αφιέρωμα καθώς και σε ένα άρθρο που θα τις βάζαμε από τη χειρότερη στην καλύτερη. Το πρώτο μέρος του podcast που ξεκινάει με το Eraserhead και φτάνει στο Wild at Heart μπορείτε να το ακούσετε εδώ, ενώ το δεύτερο μέρος που ξεκινάει με το Twin Peaks και φτάνει στο Inland Empire μπορείτε να το βρείτε εδώ.
Κάπως έτσι φτάσαμε στο άρθρο που διαβάζετε. Αυτή είναι η προσωπική μου κατάταξη και των δέκα ταινιών του David Lynch από αυτή που μου άρεσε λιγότερο έως αυτή που μου άρεσε περισσότερο. Όπως πάντα περιμένω τα δικά σας σχόλια και απόψεις και γιατί όχι και τη δική σας κατάταξη! Πάμε λοιπόν.
10. Dune (1984)
Έχοντας ήδη δύο πολύ καλές ταινίες στο παλμαρέ του, ο David Lynch απέρριψε μεν το ενδεχόμενο να σκηνοθετήσει το έκτο επεισόδιο του Star Wars, αλλά λέει τελικά το ναι στη μεταφορά του Dune του Frank Herbert. Τα σχέδια των Arthur P. Jacobs, Alejandro Jodorowsky και Ridley Scott ναυάγησαν για αυτήν την ταινία, ώσπου ο Dino De Laurentiis έδωσε τα κλειδιά στον Lynch.
Δυστυχώς το αποτέλεσμα είναι πολύ κακό. Το έργο προσπαθεί να μιλήσει για τον Μεσσιανισμό, τη σχέση εξουσίας και θρησκείας και το concept του σωτήρα γενικότερα. Μπορείς να εντοπίσεις πολλά στοιχεία των πρώτων ταινιών του Lynch με τις απόκοσμες φιγούρες και τις αλλόκοτες παρουσίες, ωστόσο το Dune είναι μια ταινία με αρχικό cut τεσσάρων ωρών που πετσοκόπηκε στη μέση.
Το αποτέλεσμα είναι ένα φιλμ χωρίς κανένα ρυθμό, άλλοτε πολύ γρήγορο, άλλοτε πολύ αργό και με χαρακτήρες που μοιάζουν να μεταμορφώνονται παρά να εξελίσσονται. Κάπως έτσι καταλήγει στην τελευταία θέση της φιλμογραφίας του σπουδαίου δημιουργού. Του άφησε ωστόσο τη σχέση του με τον Kyle MacLachlan και φυσικά την ανάγκη να έχει ο ίδιος τις τελικές αποφάσεις στη δημιουργική διαδικασία των ταινιών του από εκεί και πέρα. Αυτό αποτυπώνεται τέλεια σε όλα τα επόμενα δημιουργήματά του.
9. Inland Empire (2006)
Αυτήν την ταινία θα μπορούσα περισσότερο να την περιγράψω ως μια ιδιότυπη οριακά arthouse εμπειρία παρά σαν καθαρό κινηματογραφικό προϊόν. Μετά το Mulholland Drive, o Lynch ήταν πιο απελευθερωμένος από ποτέ και κάπως έτσι ξεκίνησε να δημιουργεί μια ταινία χωρίς να έχει καν κάποια βασική πλοκή στο μυαλό του, αλλά έμοιαζε να γυρίζει κάποιες ανεξάρτητες σκηνές που στο τέλος θα έδεναν σε ένα ενιαίο έργο.
Το Inland Empire είναι μία ιστορία όπου ο χρόνος και η λογική καταρρέουν. Είναι μια ταινία για την κακοποίηση και το τραύμα που αφήνει, αλλά φαίνεται να μην έχει ένα βασικό πυρήνα και ο δημιουργός της χάνεται κάπου ανάμεσα στα πλάνα που μοιάζουν ερασιτεχνικά, την γκροτέσκα εικόνα και τον πειραματισμό του με άλλες γλώσσες ή με εμφολευμένες ιστορίες όπως της μίνι σειράς Rabbits που είχε δημιουργήσει ο ίδιος.
Αν προσεγγιστεί καθαρά σαν φιλμ, τότε εύκολα βρίσκει μια θέση αρκετά χαμηλά. Είναι πολύ μεγάλο σε διάρκεια, αργό και αρκετά κουραστικό. Προτείνεται ωστόσο να το δείτε σαν μια κινηματογραφική εμπειρία όπως προανέφερα. Έχει κάτι το μυστήριο και το τρομακτικό το Inland Empire και σίγουρα οι φόβοι του χαρακτήρα που ενσαρκώνει η Laura Dern μπορούν να περάσουν στον θεατή και να του δημιουργήσουν ένα αίσθημα πρωτόγνωρο.
8. The Straight Story (1999)
Αν δεις αυτήν την ταινία χωρίς να γνωρίζεις ποιανού σκηνοθέτη είναι, τότε αποκλείεται να μαντέψεις ότι είναι του Lynch. Ανάμεσα στις δύο ταινίες που σηματοδότησαν τι θα πει παράνοια, το Lost Highway και το Mulholland Drive, ο Lynch γύρισε το The Straight Story. Είναι μια συγκινητική ιστορία βασισμένη σε αληθινά γεγονότα για τον 73χρονο Alvin Straight που θα διασχίσει μια μεγάλη απόσταση με ένα τρακτέρ κήπου προκειμένου να συναντήσει τον άρρωστο αδερφό του με τον οποίο δε μιλάνε για χρόνια.
Το The Straight Story είναι μια ιστορία για την οικογένεια και τη συγχώρεση και δείχνει το εύρος που έχει ο Lynch ως σκηνοθέτης. Μέσα σε αυτό το αργό ταξίδι, κρύβονται μικρότερες ιστορίες που αφορούν την κόρη του Alvin Straight και την ίδια ώρα παρουσιάζονται με απλότητα η καλοσύνη, η υπομονή και η αλλαγή που χρειάζεται να κάνει ο άνθρωπος στα τελευταία χρόνια της ζωής του.
Ο Richard Farnsworth είναι εξαιρετικός στον τελευταίο ρόλο της καριέρας του όπου αν και ταλαιπωρημένος από τα προβλήματα υγείας που τον μαστίζουν, καταφέρνει να αποδώσει τέλεια τον πρωταγωνιστή και την πορεία μέχρι το σπίτι του αδερφού του. Ο Lynch δε θα χρειαστεί τα εφέ, τη μη γραμμική αφήγηση ή τα περίπλοκα νοήματα για να φτιάξει ένα συγκινητικό φινάλε, αλλά αυτή η ταινία θα βρεθεί στην όγδοη θέση γιατί μεγαλουργούσε όταν χρησιμοποιούσε τα παραπάνω στοιχεία στις ταινίες του.
7. Wild at Heart (1990)
Το πόσο λατρεύει ο Lynch ιστορίες για την αμερικανική επαρχία είχε φανεί στο Blue Velvet, ωστόσο το βιβλίο Wild at Heart: The Story of Sailor and Lula που του δάνεισε ο Monty Montgomery του έδωσε την ευκαιρία ώστε να φτιάξει ένα road movie με neo noir στοιχεία και με φόντο τον αμερικάνικο Νότο. Μάλιστα ο Montgomery είχε σαν πρώτη σκέψη να το γυρίσει ο ίδιος και τελικά ο Lynch ενθουσιάστηκε τόσο με το project που το ανέλαβε τελικά εκείνος.
Το Wild at Heart είναι ένα ρομαντικό παραμύθι, το οποίο όμως δεν κρύβει τη βρωμιά, τη βία, την αγάπη ως αντίσταση και το ρόλο που μπορεί να παίξει η μοίρα όταν αγαπιούνται δύο άνθρωποι. Εκπέμπει μια camp αισθητική εμπνευσμένη από τα 50s έχοντας πολλές αναφορές στον Elvis, αλλά και στον Μάγο του Οζ που ενέπνευσε τον σκηνοθέτη.
Ο ρομαντισμός που ενυπάρχει, ενσαρκώνεται εξαιρετικά από τον Nicholas Cage και τη Laura Dern και είναι πρωτεύον στοιχείο της ταινίας, ωστόσο καθώς κυλάει, οι χαρακτήρες γίνονται πιο υπερβολικοί, οι σκηνές πιο ακραίες με αποτέλεσμα να εκπέμπει μια πολύ πιο σκοτεινή ατμόσφαιρα σε σχέση με άλλες ταινίες που αφορούν ζευγάρια. Το συναίσθημα και το πάθος συναντούν την σκανδαλώδη ματιά του Lynch και το αποτέλεσμα δε θα μπορούσε να μην είναι όμορφο.
6. The Elephant Man (1980)
Μετά το Eraserhead ο Lynch έμοιαζε να ψάχνει κάτι διαφορετικό και η ιστορία του Elephant Man ήρθε και κόλλησε τέλεια με το όραμα του δημιουργού. Κρατώντας την ασπρόμαυρη εικόνα και κάποια body horror στοιχεία, ο ταλαντούχος σκηνοθέτης παραδίδει ένα έργο με γραμμική αφήγηση και θεματικές που το κάνουν ακόμα και σήμερα να μοιάζει επίκαιρο.
Η ιστορία του Joseph Merrick ξεδιπλώνεται με σεβασμό και ευαισθησία δείχνοντας την αξιοπρέπεια αυτού του ανθρώπου ενώ την ίδια ώρα βλέπουμε το πώς κάποιος που είναι διαφορετικός μπορεί να γίνει βορά ενός κοινωνικού συνόλου που κατά τ’ άλλα θέλει να θεωρείται φυσιολογικό. Ο Lynch γυρίζει τον καθρέφτη προς εμάς και αναρωτιέται το ποιος είναι τελικά το τέρας. Ο πρωταγωνιστής μας ή αυτοί που προσπάθησαν να τον εκμεταλλευτούν σε κάθε φάση της ζωής του;
Είναι ένα ουμανιστικό φιλμ και μπορεί να λειτουργήσει σαν μια αλληγορία για κάθε είδους διαφορετικότητα και στη σημερινή κοινωνία. Μπορεί να μην χαρακτηρίζεται από την ψυχεδέλεια των μετέπειτα ταινιών του δημιουργού του, αλλά έχει έναν ωμό ρεαλισμό και μια συναισθηματική ένταση που κορυφώνεται συνεχώς όσο προχωράει και σου αφήνει μια αίσθηση συμπόνιας και ανθρωπιάς στο φινάλε.
5. Eraserhead (1977)
Για άλλους σκηνοθέτες η πρώτη ταινία είναι πειραματική, για άλλους κακή, για άλλους το magnum opus και για τον David Lynch ένα ορόσημο για την καριέρα του και το τι θα ακολουθούσε. Με τον ίδιο να εμπνέεται από ιστορίες του Kafka και του Gogol αλλά και το περιβάλλον στην πόλη της Philadelphia όπου έζησε, το Eraserhead ξεκίνησε σαν μια ταινία μικρού μήκους με πολύ λίγες σελίδες σενάριο και κατέληξε η πρώτη μεγάλου μήκους ταινία του σκηνοθέτη.
Είναι ένα έργο τόσο ρηξικέλευθο σε ιδέες, αλλά και τόσο δύσκολο να το παρακολουθήσεις. Οπτικά εστιάζει στην αστική αποξένωση και τον βιομηχανικό τρόμο, ενώ οι μορφές είναι εξαιρετικά περίεργες. Είναι η ιστορία ενός πατέρα που προσπαθεί να μεγαλώσει ένα φρικώδες μωρό απεικονίζοντας τον φόβο που έχει ένας άνθρωπος για την ανάληψη της ευθύνης όταν κάνει οικογένεια.
Σιγά σιγά η ταινία εξελίσσεται σε ένα body horror που σε τρομάζει, σε αποπροσανατολίζει, σε αηδιάζει και σε κάνει να σκεφτείς τα νοήματα που κρύβει. Ο Lynch έχει επενδύσει εξαιρετικά και στον ήχο κάνοντας το αποτέλεσμα ακόμα πιο απόκοσμο και μετατρέποντας την ταινία σε ένα all time classic. Χωρίς καμία υπερβολή, το πρώτο αριστούργημά του.
4. Twin Peaks: Fire Walk with Me (1992)
Στις πρώτες δύο σεζόν του Twin Peaks o Lynch δεν κατάφερε να εμβαθύνει στον χαρακτήρα της Laura Palmer όσο θα ήθελε και αυτή του η επιθυμία φάνηκε τόσο στην τρίτη σεζόν όσο και στο Fire Walk with Me. Η ταινία αυτή λειτουργεί σαν prequel της σειράς εστιάζοντας στις τελευταίες μέρες της νεαρής Laura, αλλά ταυτόχρονα μπορεί να τη δει οποιοσδήποτε και ως ένα αυτόνομο ψυχολογικό θρίλερ.
Απαλλαγμένος από τις επιταγές της τηλεόρασης όπου θα προστεθεί λίγο χιούμορ ή πιο ελαφριές σκηνές που θα βοηθήσουν στη ροή, ο Lynch προσφέρει μια ταινία για την κακοποίηση, την οικογενειακή βία και τα ζητήματα ταυτότητας που βιώνει ο κάθε άνθρωπος. Μέσα από τη δαιδαλώδη πλοκή της που περιλαμβάνει flashbacks, σκηνές που δένουν με τη σειρά και φυσικά όνειρα και αλλοίωση της πραγματικότητας, ο σκηνοθέτης μας δίνει μία από τις πιο σκληρές ταινίες του όσον αφορά τις θεματικές που θέλει να θίξει.
Το Twin Peaks: Fire Walk with Me μπορεί να μην πήρε μεγάλη αναγνώριση όταν πρωτοκυκλοφόρησε, αλλά με τα χρόνια αποτέλεσε αναπόσπαστο κομμάτι της μυθολογία του Twin Peaks. Η σκοτεινή ατμόσφαιρα που χτίζει, το πόσο κεντράρει στην ψυχοσύνθεση της Laura και τον εσωτερικό της κόσμο, το πως παίζει με τις εναλλαγές της πραγματικότητας και κυρίως το γεγονός πως ανακατεύει το υπερφυσικό και το ανθρώπινο στοιχείο περισσότερο από ποτέ, την καθιστά μια από τις καλύτερες στη σπουδαία φιλμογραφία του σκηνοθέτη.
3. Lost Highway (1997)
Χρειάστηκαν μερικά χρόνια στον Lynch για να επιστρέψει στη μεγάλη οθόνη, αλλά όταν το έκανε, αποδόμησε τα όρια της αφήγησης όσο ποτέ. Το Lost Highway μπορεί να μην είχε τους κλασικούς ηθοποιούς με τους οποίους συνεργαζόταν συχνά ο σκηνοθέτης, αλλά βλέπουμε ένα φοβερό καστ όπου όλοι δίνουν μάλλον την καλύτερη ερμηνεία της καριέρας τους σε ένα ψυχολογικό θρίλερ που μοιάζει να σπάει το χωροχρονικό συνεχές.
Συνδυάζει τέλεια το noir ύφος με την 90s σκοτεινή industrial αισθητική και εξερευνά περισσότερο τα ζητήματα ταυτότητας, την ανδρική ανασφάλεια και ζήλια, αλλά και την αυτοτιμωρία και την απώλεια μνήμης. Η αφήγηση προσομοιάζεται με τη λωρίδα του Μέμπιους και η χρήση των ψυχεδελικών φωτισμών και της μουσικής κάνει το έργο να μοιάζει πολύ κλειστοφοβικό δημιουργώντας στον θεατή υποσυνείδητα μηνύματα για τον φόβο που νιώθει.
Αν και είναι δύσκολο στην ερμηνεία του και έχει μικρές ατέλειες, το Lost Highway είναι μια ιστορία για δύο άνδρες και μία γυναίκα που χάνονται στο κλειστοφοβικό περιβάλλον που αναφέραμε. Αποτελεί την τέλεια γέφυρα μεταξύ των πρώτων πιο πειραματικών projects του Lynch και της καλλιτεχνικής ωριμότητας που απολαύσαμε στο Mulholland Drive. Γι’ αυτό καταλήγει τόσο ψηλά.
2. Blue Velvet (1986)
Αρκετά πικραμένος από την εμπορική και καλλιτεχνική αποτυχία του Dune, o Lynch αποφάσισε στην επόμενη ταινία του να έχει τον πλήρη δημιουργικό έλεγχο, χωρίς παρεμβάσεις από κάποιο στούντιο και σε σενάριο του ιδίου. Κάπως έτσι προέκυψε το αριστουργηματικό Blue Velvet. Σε αυτήν την ταινία, ο δημιουργός έρχεται να καυτηριάσει και να σκιαγραφήσει την αμερικανική μικροαστική κοινωνία μέσα από την επαρχία, στην οποία έζησε για πολλά χρόνια.
Ο Lynch καταφέρνει να αποτυπώσει τέλεια τη διπλή όψη της Αμερικής και πως σε ένα ειδυλλιακό προάστιο, μπορεί να ενυπάρχουν η βία, τα σκοτεινά μυστικά και η σεξουαλική διαστροφή. Παρουσιάζει επίσης τόσο την εγκληματικότητα όσο και τη νεανική αθωότητα μέσα από τα μάτια του Jeffrey Beaumont που ενσαρκώνει ο εξαιρετικός Kyle MacLachlan.
Σε αυτήν την αθωότητα και την φαινομενική τελειότητα της κοινωνίας, ο ταλαντούχος σκηνοθέτης μοιάζει να χαράσσει μια τομή και να αποκαλύπτει τη σήψη της. Ο τρόπος που καταφέρνει να κάνει τον ήρωα του να μοιάζει ένοχος είναι αριστοτεχνικός. Ταυτόχρονα το αίσθημα φόβου, αγωνίας και ασφυξίας σε κάποιες σκηνές επικαλύπτεται από τον ελκυστικό φωτισμό, την υπέροχη μουσική και τους ήχους που σε σαγηνεύουν, δημιουργώντας ένα από τα καλύτερα έργα της εποχής του. Ειρωνικό, τρομακτικό και αληθινό, το Blue Velvet είναι δείγμα σκεπτόμενου αμερικάνικου σινεμά.
1. Mulholland Drive (2001)
Δύσκολα θα μπορούσα να βάλω κάποια άλλη ταινία στην πρώτη θέση. Όχι γιατί είναι ένα από τα αγαπημένα μου φιλμ γενικότερα, αλλά γιατί πιστεύω ότι αποτελεί κορωνίδα τόσο για τον κινηματογράφο όσο και για τον David Lynch. Στο Mulholland Drive ο δημιουργός συνθέτει όλα όσα είχαμε δει στα προηγούμενα έργα του σε μια ιστορία που αποτελεί το δίπολο ονείρου και εφιάλτη μέσα στο σύγχρονο Hollywood.
Ο Lynch αποδομεί το χολιγουντιανό όνειρο κατασκευάζοντας ένα σύμπαν όπου η ψευδαίσθηση του μεγαλείου έχει την ίδια βαρύτητα με τη ζοφερή πραγματικότητα. Όπως και στο Lost Highway καταπιάνεται με τις θεματικές της ζήλιας και της απώλειας, αλλά αυτή τη φορά μέσα από τα μάτια της Betty και της Rita που ενσαρκώνουν εξαιρετικά οι Naomi Watts και Laura Harring.
Αυτή η ταινία είναι δείγμα αψεγάδιαστου σινεμά. Κάθε σκηνή έχει νόημα, κάθε πλάνο ίσως κρύβει ένα κλειδί που αποκρυπτογραφεί το μυστήριο, κάθε παράξενος χαρακτήρας έχει λόγο ύπαρξης. Ο φωτισμός, η μουσική και οι διάλογοι συνθέτουν ένα σύμπαν μαγικό και ταυτόχρονα τρομακτικό και αληθινό. Αν και δε γυρίστηκε ως πιλότος σειράς όπως ήθελε ο Lynch, το Mulholland Drive έμελε να γίνει το αριστούργημα του και η ολοκληρωμένη του δήλωση για το πως φανταζόταν ο ίδιος τον κινηματογράφο. Μια δήλωση ωριμότητας και η τέλεια ισορροπία μεταξύ των έργων του.
Αυτό ήταν το Ranking για έναν από τους αγαπημένους μου δημιουργούς, τον σπουδαίο David Lynch. Πείτε μου που συμφωνείτε, που διαφωνείτε και ποια είναι η δικιά σας κατάταξη. Μέχρι τότε, τα λέμε σε κάποιο επόμενο άρθρο!
