Χαιρετώ τους αγαπημένους αναγνώστες του anthem.gr μετά από καιρό. Η ιδέα αυτού του άρθρου μου γεννήθηκε μετά από μια συζήτηση με τον σπουδαίο Χρήστο Σωτηρακόπουλο στην παρουσίαση του νέου βιβλίου των Ελ Σομπρέρο “40 ζωές, μία μπάλα”. Εκεί, μεταξύ άλλων, ο κύριος Χρήστος είπε ότι: «Ακούω να λένε συνέχεια, παλιά το ποδόσφαιρο ήταν καλύτερο και οι κανόνες το έχουν χαλάσει πλέον! Βλακείες! Και τότε το ποδόσφαιρο χάλια ήταν και τότε λέγαμε ακριβώς το ίδιο».
Αυτό ήταν. Δεν το είχα σκεφτεί ποτέ έτσι. Mήπως γιατί είμαι ρομαντικός; Μήπως γιατί με βόλευε να λέω ότι παλιά ήταν καλύτερα; Πάντως, στην κουβέντα αυτή του κυρίου Σωτηρακόπουλου ξεκλειδώθηκε ο κόσμος μου.
Η μαγεία της νοσταλγίας
Είναι παράξενο πώς το μυαλό μας τείνει να μυθοποιεί το παρελθόν. Μπορεί να θυμόμαστε με λαχτάρα εκείνα τα καλοκαίρια χωρίς κινητά, τις πρώτες δίσκους που αγόραζαμε, τις τηλεοπτικές σειρές που περιμέναμε με αγωνία. Και μάλιστα όταν μας γύριζες πίσω, στην εποχή των Walkman, των κασετών,της βιντεοκαέτας ακόμα και τότε υπάρχει μεγάλη πιθανότητα να έλεγες πως «Όχι, τα παλιά της δεκαετίας του ’80s ήταν καλύτερα».
Το τι μας οδηγεί σε μια σύνθετη διαδρομή ανάμεσα σε ψυχολογία, τεχνολογία και κοινωνική εξέλιξη. Η νοσταλγία δεν είναι απλώς ένα μελαγχολικό συναίσθημα, είναι φίλτρο που αφήνει μέσα του μόνο τα χρώματα που θέλουμε να θυμόμαστε, σβήνει ή μαλακώνει τις δυσκολίες και τα δύσκολα της κάθε εποχής.
Επιλεκτική μνήμη και κοινωνικό πλαίσιο
Θυμάμαι μια φορά, σε παιδική ηλικία εκεί 12-13, έκανα βόλτα με φίλους σε μια γειτονιά του Ζωγράφου. Ένα βράδυ γεμάτο ποδόσφαιρο στο προαύλιο του σχολείου με μία τσαντα για δοκάρι και την μπασκέτα απο την άλλη. Στη μνήμη μου όλα ήταν ιδανικά: η μυρωδιά της γειτονιάς, η ανεμελιά, η διακοπή από τα μαθήματα. Και όμως, αν κινηθούμε ρεαλιστικά, καμία εποχή δεν ήταν «μόνο» ανέμελη ή «μόνο» καλύτερη.
Το παράδοξο είναι πως το φαινόμενο αυτό ισχύει για κάθε γενιά. Οι τριαντάρηδες και σαραντάρηδες σήμερα νοσταλγούν τα 90s, όπως οι προηγούμενοι νοσταλγούσαν τα 70s. Κάθε εποχή αναπολεί την αμέσως προηγούμενη ως πιο «αγνή», πιο «αληθινή», πιο «πριν». Σαν να λέμε πως η ευτυχία βρίσκεται πάντοτε πίσω από έναν φράχτη που τον έχτισε ο χρόνος.
Στην πραγματικότητα, το παρελθόν είχε προβλήματα, δυσκολίες, περιορισμούς, αλλά εμείς τα επιλέγουμε να μην τα βλέπουμε. Προτιμάμε τη μυρωδιά της κασέτας, παρά το ότι έπρεπε να τυλίξουμε την ταινία με μολύβι, προτιμάμε το πρώτο μας τηλεφωνικό ραντεβού χωρίς Messenger παρά το ότι η επικοινωνία ήταν πιο περιορισμένη. Ο εγκέφαλός μας αποθηκεύει τις στιγμές που μας έκαναν να νιώθουμε ασφάλεια και ευτυχία, και οχι την υπόλοιπη πραγματικότητα.
Υπάρχει και μια κοινωνική και τεχνολογική διάσταση σε αυτή την προσέγγιση. Ζούμε σε ταχύτατους ρυθμούς, με πληροφορίες να καταφτάνουν ασταμάτητα, με πολλά κανάλια επικοινωνίας, νέους τρόπους ψυχαγωγίας και μεγάλες απαιτήσεις σωματικά και ψυχικά. Σε αυτό το πλαίσιο, το «παλιό» λειτουργεί σαν λιμάνι, ένα σημείο σταθερότητας που δεν αλλάζει τόσο γρήγορα όσο η εποχή μας. Όταν όλα τρέχουν, η επιστροφή στο παρελθόν μας δίνει αίσθηση ασφάλειας· το «παλιά» παίρνει ενισχυτική ύλη από την ταχύτητα και την αβεβαιότητα του σήμερα.
Κι όμως, η ουσία δεν είναι να γυρίσουμε πίσω, αλλά να αξιοποιήσουμε αυτή τη συνειδητοποίηση: να δημιουργούμε αναμνήσεις που αύριο θα θεωρούμε εξίσου «παλιές και καλές».
Μουσική, τηλεόραση και κοινωνία
Μέσα σε αυτή τη νοσταλγία, η μουσική παίζει έναν πρωταγωνιστικό ρόλο. Θυμάμαι τα καλοκαίρια που άκουγα κασέτες με ελληνικές και ξένες επιτυχίες, και κάθε τραγούδι έμοιαζε να κρατάει ένα κομμάτι της ζωής μου. Σήμερα μπορείς να βρεις κάθε τραγούδι σε λίγα δευτερόλεπτα στο Spotify ή στο YouTube, αλλά η στιγμή που έπαιζε μια κασέτα στο Walkman και αντάλλασσες αγαπημένα τραγούδια με φίλους, είχε μια γλυκιά, σχεδόν μαγική αίσθηση που δεν ξαναδημιουργείται με ψηφιακό τρόπο.
Το ίδιο συμβαίνει και με την τηλεόραση και τον κινηματογράφο. Οι σειρές και οι ταινίες που παρακολουθούσαμε τότε είχαν τον δικό τους ρυθμό, τις δικές τους αναμονές, τις ώρες που περίμενες να δεις το επόμενο επεισόδιο. Η σημερινή εποχή αλλάζει τον τρόπο που βιώνουμε ιστορίες και ίσως γι’ αυτό οι μνήμες εκείνων των σειρών μοιάζουν πιο ζωντανές και πιο «αληθινές».
Ακόμη και οι κοινωνικές μας εμπειρίες συνδέονται με αυτή τη νοσταλγία. Τα καφενεία, οι πλατείες, οι αλάνες και οι μικρές γειτονιές ήταν χώροι συνάντησης και δημιουργίας αναμνήσεων. Σήμερα, οι πλατείες έχουν αλλάξει, οι φίλοι επικοινωνούν ψηφιακά και οι στιγμές μας συχνά καταγράφονται σε stories ή posts αντί να χαράζονται στη μνήμη με φυσικό τρόπο.
Η νοσταλγία μας θυμίζει ότι η ζωή είναι μια συνεχής αναζήτηση για μικρές στιγμές που μένουν μέσα μας. Κανένα παρελθόν δεν είναι ιδανικό και καμία εποχή δεν ήταν «μόνο» καλύτερη. Το πιο πολύτιμο όμως δεν είναι να επιστρέφουμε στα παλιά, αλλά να φροντίζουμε το παρόν μας, ώστε κάποια μέρα κι αυτό να μοιάζει με «καλύτερα» στα μάτια του αύριο. Στο χέρι μας είναι να γεμίσουμε τη μνήμη μας με όμορφα σημερινά «παλιά» που θα μας κάνουν να χαμογελάμε και να συνειδητοποιήσουμε ότι η πραγματική μαγεία δεν είναι το χθες, αλλά η ζωή που χτίζουμε σήμερα.
Τέλος μας διδάσκει ότι η αληθινή αξία των παλιών δεν βρίσκεται μόνο στις εποχές, αλλά στον τρόπο που ζήσαμε και νιώθαμε μέσα τους. Όταν κοιτάζουμε πίσω, δεν βλέπουμε απλώς τις δεκαετίες ή τα γεγονότα, αλλά την ίδια μας τη ζωή τις χαρές, τις αποτυχίες, τα όνειρα και τις επιθυμίες μας. Και ίσως γι’ αυτό, όσο και να προσπαθούμε να ζήσουμε ξανά τα παλιά, η πραγματική μαγεία δεν βρίσκεται στο χθες, αλλά στο πώς κρατάμε ζωντανές αυτές τις αναμνήσεις, φτιάχνοντας παράλληλα νέες που αύριο θα νοσταλγήσουμε με τον ίδιο τρόπο.
Να φροντίζετε τον εαυτό σας, να γεμίζετε τη μέρα σας με γέλιο και θετική διάθεση, και μην ξεχνάτε να ακούτε το Anthems Radio Show κάθε Τετάρτη 7-9 στο νέο μας σπίτι το Φαβέλα Ράδιο, να ακούτε τα Past Forward Podcast για καλτίλες και ιστορίες, αλλά να διαβάζετε και τα άρθρα μας στο anthem.gr για ακόμα περισσότερες αναμνήσεις και σκέψεις. Κρατήστε τα μάτια και τα αυτιά σας ανοιχτά πάντα με χιούμορ!
